Al meer dan dertig jaar werk ik als psycholoog met leidinggevenden en organisaties in het Caribisch gebied en daarbuiten. Wat me telkens weer opvalt, is dat één van de meest basale, maar ook meest onderschatte aspecten van leiderschap de bereidheid is om écht naar medewerkers te luisteren. Het klinkt eenvoudig, maar onderzoek na onderzoek toont aan dat het juist hier vaak misgaat.
Een recent onderzoek van Gallup (2023) liet zien dat slechts één op de vier medewerkers wereldwijd het gevoel heeft dat zijn of haar mening er werkelijk toe doet. Het Workforce Institute van UKG (2021) vond dat 63 procent van de werknemers het idee heeft dat hun stem door de manager genegeerd wordt, terwijl 86 procent vindt dat binnen hun organisatie niet iedereen eerlijk of gelijk gehoord wordt. En Qualtrics (2024) rapporteerde dat minder dan de helft van de medewerkers vindt dat hun feedback wordt opgevolgd. Kortom: veel werknemers ervaren een organisatieklimaat waarin er niet echt naar hen wordt geluisterd.
De gevolgen van dit gebrekkige luisteren zijn groot. Werknemers die zich niet gehoord voelen, verliezen vertrouwen in hun leidinggevende en in de organisatie als geheel. Dat vertrouwen is de basis voor elke gezonde werkrelatie. Als die basis ontbreekt, trekken medewerkers zich terug, delen ze minder ideeën en voelen ze zich minder verantwoordelijk voor het gezamenlijke resultaat. Engagementscijfers van Gallup bevestigen dit: wereldwijd geeft islechts 23 procent van de werknemers aan zich echt betrokken bij hun werk. Gebrek aan betrokkenheid vertaalt zich in lagere productiviteit, hogere verzuimcijfers en een grotere uitstroom van talent. In de UKG-studie gaf ruim een derde van de medewerkers zelfs aan liever van baan of team te wisselen dan hun zorgen openlijk te delen met hun leidinggevende.
Madeleine Homan Blanchard van The Ken Blanchard Companies schreef in 2022 dat luisteren een van de meest ondergewaardeerde leiderschapsvaardigheden is. Luisteren betekent volgens haar niet simpelweg stil zijn terwijl de ander praat, maar de bewuste keuze maken om te begrijpen – en soms zelfs te horen wat níet wordt uitgesproken.
Controleren en straffen
In het Caribisch gebied wordt leidinggeven naar mijn mening nog erg vaak gezien als controleren en straffen, als dingen niet goed of niet goed genoeg gaan. De gedachte om beter naar medewerkers te luisteren sluit naadloos aan bij het in toenemende mate populaire gedachtegoed van het Servant Leadership, zoals ontwikkeld door Robert Greenleaf in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Lange tijd werd dit ‘dienstbaar leidinggeven’ gezien als een idealistische benadering, maar de laatste jaren wint het opnieuw aan populariteit. Analyses in The Leadership Quarterly (Eva, Robin & Sendjaya, 2019) laten zien dat Servant Leadership significant samenhangt met meer medewerkertevredenheid, sterker vertrouwen in de leidinggevende en betere teamprestaties. Onderzoek van Liden et al. (2008) liet daarnaast ook nog eens zien dat teams met ‘servant leaders’ beter presteren en dat klanten tevredener zijn.
Waarom wint Servant Leadership juist nu terrein? De pandemie heeft organisaties wereldwijd geconfronteerd met de noodzaak van empathisch en mensgericht leiderschap. Millennials en de zogenaamde ‘Gen Z’, inmiddels de grootste groepen op de werkvloer, verwachten van hun leidinggevenden dat zij luisteren, coachen en ondersteunen in plaats van bevelen geven. Consultancyfirma’s als Deloitte en McKinsey benoemen “human-centered” of “servant” leadership expliciet als de leiderschapsstijl van de toekomst.
De praktijk
Hoe kan dit alles in de praktijk vorm krijgen? Allereerst door bewust tijd vrij te maken voor echte gesprekken met medewerkers, niet alleen over resultaten, maar ook over hun zorgen, beleving en motivatie. Cruciaal is ook de opvolging van het luisteren: medewerkers moeten zien dat hun input tot actie leidt. Zelfs een klein gebaar – “je zei dit, en we hebben dat gedaan” – kan het verschil maken. Tot slot vraagt goed luisteren dat leidinggevenden hun reflex om direct te oordelen of oplossingen aan te dragen leren uitstellen. Soms betekent luisteren gewoon ruimte geven, stiltes laten vallen en aan de ander laten merken dat deze gehoord wordt.
Uitproberen
De boodschap uit decennia onderzoek is helder. Maar belangrijker nog: probeer het de komende week zelf eens uit door minder aandacht te besteden aan de eigen gedachten en ingevingen, en bewust tijd vrij te maken om te luisteren naar medewerkers. Het zal vaak verbazen hoeveel dit eenvoudige, maar zo vaak vergeten leiderschapsinstrument oplevert.
Geraadpleegde bronnen:
Gallup (2023). State of the Global Workplace Report.
UKG Workforce Institute (2021). The Heard and the Heard-Nots.
Qualtrics (2024). Employee Experience Trends Report.
Blanchard, M.H. (2022). Effective Listening – An Essential Skill for Today’s Leaders.
Eva, N., Robin, M. & Sendjaya, S. (2019). Servant Leadership: A systematic review and call for future research, The Leadership Quarterly.
Liden, R.C. et al. (2008). Servant Leadership and Team Performance, Academy of Management Journal.
Hunter, E.M. et al. (2013). Servant Leaders Inspire Trust and Engagement, Journal of Applied Psychology.
Greenleaf, R. (1977). Servant Leadership: A Journey into the Nature of Legitimate Power and Greatness.
